درسنامه آموزشی علوم و فنون ادبی (1) کلاس دهم ادبیات و علوم انسانی و معارف

1) نمونۀ زیر را از نظر ویژگی‌های قلمرو زبانی بررسی کنید.

رودکی شاعر دوره اول سبک خراسانی  است نشانه‌های کهنگی زبان مانند: خنگ، زی (بزی) فعل امر بدون نشانه امر، میان (کمر) و همی ضمن اینکه فعل و پیشوند جابجا شده است «آید همی»کاربرد« او» برای غیرجاندار،  سادگی وخالی از ابهام بودن زبان و محتوای شعر، کمی لغات عربی، استفاده از وزن روان ومطبوع.

2) نمونۀ زیر را از نظر ویژگی‌های قلمرو ادبی بررسی کنید.

و بدان که نخستین چیزی که حق تعالی آفرید، قلم را آفرید؛ چنان که پیغامبر علیه‌السّلام فرمود: مٰا خَلقََ اللهُ تعالی الَقَلم، و قلم را فرمود که بر لوح بگَرد و بنویس هر چه تا قیامت بخواهد بود؛ پس هر چه خواست آفریدن و خواست بودن تا رستخیز، همه قلم بنوشت به امر حقّ ــ عزّ و جلّ ــ .

تاریخ بلعمی

آمیختگی نثر با عبارات عربی واستشهاد به آن.
ویژگی استشهاد به آیات قرآن وتلمیح به آن جز درمتون تفسیرو ترجمه قرآن دراین عهد درمتون دیگر دیده نمی‌شود نثر تقریباً از آرایه‌ی ادبی خالیست واین از بارزترین ویژگی نثر ادبی دوره‌ی اول است.

3) در کدام یک از بیت‌ها، شاعر از آرایۀ ترصیع، بهره برده است؟ دلیل انتخاب خود را بنویسید.

ترصیع: بین کلمات بیت سجع متوازی وجود دارد.
 دانه، غنچه / مرغکانت، کودکانت/ برچنند، برکنند.

موازنه:،چون سجع بین کلمات جان و دل از نوع متوازن هست.

موازنه:چون سجع بین برگ وسرو از نوع متوازن است.

ترصیع: از تقابل سجع های متوازی بوجود شده
برند، خورند / دلی، گلی/ بارها، خارها

4) بیت زیر را تقطیع هجایی کنید.

دا نِ  با  شی  مُر غَ کا نت بَر  چَ  نند
غُنُ  چِ با شی  کو دَ کا نت  بَر کَ نند